एका गावात नादुक नावाचा एक व्यापारी राहत होता. लांबच्या प्रवासाला निघण्यापूर्वी त्याने आपला मोठा, जड लोखंडी तराजू आपला मित्र लक्ष्मण याच्याकडे ठेवायला दिला. “हा माझ्यासाठी नीट जपून ठेव हं,” तो म्हणाला.
खूप महिन्यांनी नादुक घरी परत आला आणि त्याने मित्राचं दार ठोठावलं. “माझा तराजू सांभाळल्याबद्दल आभार,” तो हसून म्हणाला. “आता तो मला परत देशील का?”
लक्ष्मणला तराजू परत द्यायचा नव्हता. डोकं खाजवत तो म्हणाला, “अरेरे, मित्रा! माझ्या कोठीतल्या उंदरांनी तुझा लोखंडी तराजू खाऊन टाकला. अगदी सगळाच्या सगळा!”
उंदीर लोखंड खाऊ शकत नाहीत, हे नादुकला ठाऊक होतं. पण तो ओरडला नाही की रागावला नाही. तो फक्त हसून म्हणाला, “जाऊ दे. उंदीर ते उंदीरच.” मग त्याला एक युक्ती सुचली.
“मी नदीवर अंघोळीला चाललोय,” नादुक म्हणाला. “माझं सामान घ्यायला तुझा छोटा मुलगा माझ्यासोबत येईल का?” लक्ष्मण “हो” म्हणाला, आणि मुलगा आनंदाने उड्या मारत निघाला.
नदीवर नादुकने मुलाला एक थंडगार, शांत गुहा दाखवली. “चल, आपण लपाछपी खेळूया,” तो म्हणाला. मुलगा खुदखुदत गुहेत लपून बसला — वाट पाहताना खायला त्याच्याजवळ खाऊ होता.
नादुक एकटाच परत आला. “माझा मुलगा कुठे आहे?” लक्ष्मणने विचारलं. “अरेरे,” नादुक म्हणाला. “एक मोठा ससाणा खाली झेपावला आणि त्याला उचलून घेऊन गेला!” “ससाणा एवढ्या मोठ्या मुलाला कसा उचलेल?” लक्ष्मण ओरडला.
नादुक हसला. “आणि उंदीर लोखंड कसं खातील?” लक्ष्मणचा चेहरा लाल झाला, मग तोही हसू लागला. त्याने तराजू परत दिला, आणि नादुकने गुहेतून मुलाला परत आणलं. दोघा मित्रांनी हातात हात मिळवले — आता दोघंही पुन्हा खरं बोलणारे मित्र झाले.
तात्पर्यमित्रांशी नेहमी खरं बोला. असलं भलतंसलतं खोटं सहज पकडलं जातं.
चला, गप्पा मारूया: लक्ष्मण खोटं बोलतोय हे नादुकने त्याला कसं दाखवून दिलं? लक्ष्मणने खरं तर काय सांगायला हवं होतं?



